Blog

Pogingen iets van het leven te maken

‘Don’t take life too seriously, it isn’t permanent’, zegt de opdruk op mijn T-shirt. Dat klopt, alles gaat voorbij.
Of het na de dood licht of donker wordt, houdt me minder bezig dan wat eraan voorafgaat. Onrustig word ik bij de gedachte aan die laatste jaren van hortend en stotend gehossel, waarin alles onherroepelijk minder wordt. Minder jij en meer afhankelijkheid van de ander.

Misschien kom ik tegen wil en dank nog wel terecht in wat wij vroeger een oud mannekeshuis noemden. Zoals genaamde Herman Groen, ergens in Amsterdam. Hij vertelt erover in ‘Pogingen iets van het leven te maken – Het geheime dagboek van Hendrik Groen, 83 ¼ jaar.
Woonzorgcentrum, zeggen we in de eenentwintigste eeuw. Een bloedloos managementwoord, gevolg wellicht van een urenlange brainstorm door hoogopgeleide welzijnswerkers en marketingstrategen. Waar men redeneert in cijfers eerder dan in mensen. Zoveel bedden, pillen en zalfjes. Zoveel sneden brood, zakjes thee en pampers. Het levenseinde omgezet in nikkelharde euro’s.

Hendrik Groen verkeert in redelijk goeden doen, al druppelt hij wel een beetje. De dag van de eerste pamper komt onafwendbaar en veel te snel nabij. Hij vertikt het echter om op zijn oude dag weg te kwijnen achter een raam met een deken op de schoot.
Op 1 januari 2013 zet hij de hielen in het zand: ‘Ik hou ook het komend jaar niet van bejaarden.’ De dag erna: ‘… ik ben namelijk altijd correct, innemend, vriendelijk, beleefd en behulpzaam geweest.’ De toon is gezet, vanaf nu wordt het anders. Hij start een licht rebels en ongecensureerd dagboek als remedie tegen de immer dreigende neerslachtigheid.

Met een vijftal gelijkgestemden richt Hendrik een activiteitenclubje op. Een poging om in ‘de wachtkamer van de dood, waar je langs de voordeur naar binnen gaat en langs de achterdeur weer naar buiten…’, nog wat van het leven te maken. Omanido – Oud maar Niet Dood, noemen ze zich. Zij gaan op stap, lekker eten en drinken, laten zich niet te zeer inperken door de reglementen van het huis. Daar geldt voor elke beweging wel een verbod. Een sneetje toasten is te gevaarlijk, bloemen horen op de gang, wijn is ongezond, een scootmobiel riskant. De vrijpostigheid van het groepje leidt tot groeiende ergernis van de directie en verregaande afgunst van de immer zeurende medebewoners.

Herman Groen, pseudoniem van de Amsterdamse bibliothecaris Peter de Smet, vertelt een aan de oppervlakte vrolijk verhaal. Doorspekt met leukigheden en uit het leven gegrepen anekdotes. Onderhuids schrijnt het. Ook op je oude dag moet je blijkbaar nog vechten voor je vrijheid en het recht om zelfstandig te beschikken over je doen en laten. Tegen de directie maar meer nog tegen die ondoorzichtige bureaucratische machine. De tachtigjarige als last, onkost. Altijd moet worden bezuinigd en betutteld, ook je laatste geluk krijg je niet cadeau.
Nergens echter leest het dagboek als een klaaglitanie. Voortdurend speelt er een glimlach op je lippen en staat in je achterhoofd Monty Python op repeat:

Some things in life are bad
They can really make you mad
Other things just make you swear and curse

In een WZC is het leven, om Ilja Pfeiffer te parafraseren, ‘gereduceerd tot overleven. Maar zonder franjes is er geen reet meer aan.’ Of zoals de Pythons het zeggen:

Life’s a piece of shit
When you look at it

Het besluit blijft eender:  

For life is quite absurd
And death’s the final word
You must always face the curtain with a bow

Always look on the bright side of life

Doorheen die goede luim poneert Hendrik wel pertinente vragen. Over het recht op euthanasie. Over dat enorme kapitaal aan gezond verstand en levenservaring dat voorbij de zeventig plots als overbodig wordt beschouwd. Over die eeuwige bezuinigingsdrift en intrieste vereenzaming, Over het vileine venijn en grote verzuren van veel bewoners. Hij kijkt naar het verplichte nummertje van de bezoekers die al bij binnenkomst de klok monsteren. Een half uur tegenzin kan lang duren. Over het voortschrijdende verval van het lichaam. Maar ook en vooral over hoe innerlijke schoonheid overeind blijft tot het eind.
Handig maskeert de schrijver al dat ongemak onder een relativerend beslag van humor en zelfspot. Luchtig en warm maar nooit melig. Met veel respect. Voor de vriend die een been wordt geamputeerd, een dementerende vriendin, zijn laatste liefde die door een beroerte wordt geveld. Je hart bloedt mee. Het voorlezen van verhalen aan haar sterfbed duwt op een plek waar je het voelt.

Als uitsmijter nog een subtiele geestigheid. Het jaar is voorbij, het boek uit. Onverwachts stoot je nog op een appendix. Er begint een nieuw dagboek, een bonus bij een verhaal dat eigenlijk al geschreven was. Als de extra tijd in een WZC na een bijna afgewerkt leven.

Mijn NWS

Als je in het huis waar ik opgroeide iets leuks wilde, moest je ervoor knokken. Cadeaus werden er zelden uitgedeeld. Het leven was een strijd. Gebakkelei voor je favoriete zitplaats voor tv, het laatste likje rijstpap uit de pot, de kleurrijkste knikker, de sportpagina’s uit de krant.

Was onze vader thuis dan heerste er vrede, zoals in een oosterse dictatuur. Het kind wikt, pa beschikt. Het maakte het leven niet meteen draaglijker, eenvoudiger was het wel.
De oppermachtige zette zich in de door ons mateloos begeerde eenpersoonszetel, lepelde voldaan het rijstpapoverschotje met wat bruine suiker binnen en vouwde onverstoord zijn krant open. Ons restte enkel nog een knikkeroorlog in de tuin, buiten het bereik van vaders oren.
Uren verstreken. Nadat hij die krant gelezen had, wierp hij hem achteloos naar ons toe. Als hongerige welpen verscheurden wij gulzig blad na blad. Het titelblad diende om de kolenstoof mee aan te steken. Bladzijden twee en drie kneedden we tot vuistdikke proppen. Die gingen immers over politiek, een thema vol meningen van oude mannen over dingen die ons verstand ver te boven gingen. Dat de Vlaming de rekening wel zou betalen, dat was ons ingepeperd. Ook daarvoor haalden wij de schouders op, zelfs de prijs van een smoelentrekker – drie voor vijf frank – kon onze bruine niet trekken.
Onze moeder had een vast abonnement op pagina vier. Zij mocht zich graag verlustigen in ongevallen, overlijdens en moord en doodslag. Andermans miserie bood haar op een of andere miezerige manier troost. Opgewonden wroette ze mee in de ziel van de moordenaar voor het Hof van Assisen. ‘Daar zou ik graag een keer bij willen zijn,’ verzuchtte ze dan, met een stem die versmachtte van voorpret. Hand op het hart, om haar te plezieren hebben we onze best gedaan, maar geen van ons haalde ooit de beklaagdenbank. Wellicht toch ook maar beter zo.

Voor het slapengaan opende het BRT-journaal ons venster op de wereld. Over Vietnam en Leuven-Vlaams, en wachtrijen aan halflege winkels in het Oostblok. De redactie bepaalde welk nieuws aan de kijker moest worden gevoederd. Een opdracht met pedagogische inslag; de volksmens diende opgevoed, opdat hij de dingen des levens zou begrijpen. Kennis is macht.
Een vaderlijk decreet verplichtte ons te kijken, ‘… of wilden wij voor altijd lompe boeren blijven, misschien?’

Dat was toen en nu is nu.
Het journaal, ik kijk niet meer. Ergens onderweg haakte ik af. Ik word oud, dat zal het zijn. Het gaat nooit nog ergens over en men spreekt je aan alsof je nog moet leren lezen en schrijven.
Nieuwsflash: Twee opeenvolgende nachten vrieskou! De mensen willen schaatsen maar het ijs is nog te zwak. Het blonde nieuwsanker zoekt contact met een reporter naast een waterplas waarop een iel ijslaagje fonkelt. Schaatsen kan nog niet, zegt die. De weerman bevestigt, het is niet koud genoeg. Wat vinden de schaatsers daar nu zelf van? Jammer, het ijs is te dun om te schaatsen.
Gebakken lucht weegt meer.

Gelukkig heeft ons aller VRT daar wat op gevonden.
Een app. Voor alles bestaat een app, behalve voor de opvang van bootvluchtelingen en kansarmen. ‘Mijn NWS’, heet hij. Je kan er je eigen journaal mee samenstellen. Vanaf nu bepaal jij zelf of je die aardbeving of tsunami, of dat bombardement, eigenlijk wel nieuws vindt.
Dat voelt een beetje raar. Uw nieuws wordt anders dan het mijne. Leven we vlak naast elkaar in een gans andere wereld. We zien en horen alleen nog wat we graag willen. Of verleent u in uw feed ook ruimte aan die partij waar je spontaan etterpuisten van kweekt? Wil u dat wel weten, van die zonnepanelen en dat vaccingesukkel? Genoeg van die degoutante Covid? Steek gerust de kop in het zand en blokkeer hem, bent u meteen van die vervelende richtlijnen verlost.
Het interesseert mij wel, hoe Mijn en Uw Nws er zal uitzien.

Ik probeer mij voor te stellen hoe dat werkt, bijvoorbeeld bij onze immer sympathieke spring-in-‘t-veld Ben Weyts.
Hoofdpunt is het integrale manuscript van de dagelijkse persconferentie door de Minister van Onderwijs.
In de podcast het vragenuurtje vanuit het Vlaams Parlement met de Minister van Sport. Thema: is tafelspringen een binnensport of mag het ook in buitenlucht?
Buitenland: een artikel over het armoedige mobiliteitsbeleid bezuiden de taalgrens.
Varia: een bezoek van de Minister van Dierenwelzijn aan een kippenkwekerij in Vlaams-Brabant. De ene voet in een gele laars, de andere in een witte. De minister houdt er een ingewikkeld pleidooi voor de vrije loop van de Vlaamse kip. Zeker ook in de Rand rond Brussel. Daarover kondigt hij spoedoverleg aan met de bevoegde instantie. Dat is toevallig hijzelf.
Hij verheugt zich nu al op de livestream van het debat.

kvraagetaan

Lockdown, week nummer tig.
De tijd is een smaakloze, grijze pap. De dagen verliezen hun kleur. Maan wordt dins en woens lost ongemerkt op in donder. Zachtjes tikt de regen tegen mijn zolderraam het ritme van de eenzaamheid.

De tijd gaat snel, gebruik hem wel.
Je legt een puzzel, de skyline van Hongkong in tweeduizend stukjes, tweeduizend tinten blauw en grijs. Je schildert de inkomhal in egaal ecru, praat met de vissen in de vijver van het park en telt de afgewaaide bruine boombladeren op het gazon.
Lang leve de leegte.
Je speelt wat met je telefoon, Samsung Galaxy S8, je dacht van Japanse makelij maar Wikipedia zegt Zuid-Koreaans. Je installeert een nieuwe beltoon, Fixkes: “Makkik binne makkik binne oem e lieke te beginne, over de goeien ouwen taait, van rekenen en vlaait…’
Dat hoorde je nog een keer op de radio, maar verder bijna nooit meer.  

Nu opeens weer wel.
Mijn fietsmaat aan de lijn, zeg je dat nog zo, aan de lijn? Toevallig vroeg ik me niet zo lang geleden nog af hoeveel duizenden kilometers hij en ik, zij aan zij onder een stralende zon of dikke dreigende wolken, wind mee of tegen, samen hebben verteerd. Dat berekenen kan ik niet, wiskunde is niet mijn specialiteit.
Dat het prima met hem ging, vertelde hij. En wij hier, ook alles kits? Dat hij er wel naar uitkeek samen weer de baan op te gaan, dat was hoelang geleden ook alweer?
‘Ik ook,’ antwoordde ik. Niet zomaar. Plots zond mijn bloed prikkels naar mijn benen, alsof het een versnelling hoger schakelde en mijn lichaam volpompte met hernieuwde energie. Ik snoof de voorjaarslucht al op, voelde wind op mijn huid en hongerde naar het pad langs het water.

De volgende dag, een andere vriend, nog langer geleden.
‘Ik zat net aan je te denken,’ zei ik en hoewel het waar was, hoorde ik zelf ook wel hoe hol die woorden klonken. We praatten wat, over vrouwen en kroost, de toestand van de wereld en hoe het beter kon. Zoals we dat altijd al hadden gedaan. Een uur is gauw voorbij.
‘We bellen te weinig,’ zei hij.
Hij had gelijk.

De zondagse wandeling dan, met een bevriend paar. Je hebt meer vrienden dan je denkt. We omhelsden elkaar niet, kusten niet en drukten geen handen, maar ploeterden samen door een moerassig stuk bos, wankel en op onaangepast schoeisel. We waarschuwden elkaar voor glibberige plekken, wezen naar houvast. Een ijverige specht hamerde met veel geestdrift een vroege lente in onze hoofden. De zon brak door, het werd lichter en behaaglijk warm.
En toen we afscheid namen, waren we in het geheel niet rotsentimenteel. Opgewekt zwaaiden we elkaar ten afscheid, ik zeg u geen vaarwel, dra zien we elkander weer.

Diezelfde avond een e-peritief.
Google Meet, Duvel koud. Meer dan dertig jaren al marineren mijn gabber Peter en ik ons geleuter in blond schuimend bier, al is dat ook wel eens wijn of iets sterkers geweest. We pikten de draad op waar we hem zoveel weken terug hadden laten liggen. In vroegere tijden zou dat dan geweest zijn ergens op de snelweg van seks over drugs naar rock and roll, maar nu we gerijpt zijn, zijn we kijkers geworden. Die film gezien, die reeks gevolgd, Netflix is een zegen, houd toch NPO ook in de gaten.
Toen onze woorden op waren en de glazen leeg, overschouwde ik een slagveld van post-its vol tips en krabbels tussen de vochtkringen op en naast mijn laptop. Maandag werd Googledag, uren speelde ik kwijt met het ontcijferen van beschonken kribbels en het navlooien van titels en namen.
Dat voelde goed.

En ook nu weer, op dit eigenste moment, verdomd als het niet waar is, duikt onverhoeds iemand op uit een ver verleden en vraagt of hij even binnen mag.
Natuurlijk mag dat. Vrienden altijd.
Uit de radio komt dat liedje van de vroegere Nederpoppers van Het Goede Doel. Eerst twijfelden zij over België, nu over vriendschap. Een keer trek je de conclusie, vriendschap is een illusie.
Leuke vondst, fout besluit jongens.
De hoogste tijd om Fixkes te gaan draaien.

#Nietinmijnnaam

Beste mijnheer V.

U en ik wonen in dezelfde wijk maar kennen elkaar niet.
Dat u in de gemeenteraad van dit slome dorp een stoel bezet, dat weet ik. Dat u de aanwezigen daar weleens toespreekt ook. Vermoedelijk ontvangt u daarvoor een habbekrats. Die redes schrijft u dan uit in een krakkemikkige variant op het schoon Vlaams en die schrijfsels post u daarna, heerlijk ouderwets, in onze brievenbus.
Ook vorige maand, over uw tussenkomst aangaande De Bonte Hannek, een morzel, ochotocharme veertig hectare hoop en al, geprangd tussen snelweg, villawijk en Peerdsbos. Na jarenlang gepatati en gepatata uiteindelijk opgekocht door de gemeente waardoor het dus, woorden hebben waarde, gemeenschapseigendom werd.

Zo dacht alleszins toch de nieuwe grondbezitter, zo valt te lezen op de gemeentelijke website:
Het zuidelijk deel wordt een parkachtig bos, met aandacht voor biodiversiteit, wandelmogelijkheden en op termijn misschien een klein speelbos. We onderzoeken ook of er een trage weg kan komen van De List naar de Peerdsbosbaan. Zo moeten de bewoners niet helemaal rond via de drukke Horstebaan.”
Dat was tegen uw zere been. Neen zeggen behoort dan ook tot de grondbeginselen van uw partij. Prompt fantaseerde u wat drogredenen om een Groot Gelijk bijeen te flansen dat u debiteerde op de raad en vervolgens op bovenvermelde wijze in onze wijk verspreidde.

Angst, dacht u. Werkt altijd.
U houdt uw hart vast, schrijft u: “Door deze biotoop zullen fietsen crossen en honden zullen hun gang kunnen gaan! Wat blijft er dan nog van dit terrein en wat met al die hertjes, eekhoorntjes, egels, hazen, fazanten en ander wild en gevogelte dat er nu huist?”
Uw bekommernis voor fauna en flora siert u en verrast mij. Binnen uw groepering is het aantal bewonderaars van Greta Thunberg immers te tellen op een vinger. Een troost, veel van voornoemde woudbewoners wonen er wellicht niet in deze wurggreep tussen snelweg en woonwijk.

“Wat de mensen NIET willen”, zo gaat u verder:

  1. “Geen trekpleister voor toeristen, de wijk is inbraakgevoelig.”
    Een bekentenis: ooit liet ik mij in een warenhuis betrappen op het zonder betalen mee scharrelen van een magazine van onzedelijke aard. Dertien was ik, melkboer, brouwer en kolenmarchand leverden nog aan huis. In de daaropvolgende vijftig jaren was ik vaak toerist, doch nergens nam ik ooit nog ongevraagd wat mee, nog geen zeepje uit een hotelkamer. Al besef ook ik, eens dief, altijd dief, hoe kleurrijk ook je shorts en Hawaïhemd.
  2. “Geen parking voor auto’s, scooters, fietsen én bakfietsen. Mobiele tuigen brengen zwerfvuil mee en zwerffietsen kunnen worden achtergelaten”.
    Het is waar, helaas. Deze wijk staat werkelijk stijf van de schots en scheef achtergelaten bakfietsen en scooters. Een regelrechte schande. En geen hond die er wat aan doet!
  3. “Honden zullen hun gang kunnen gaan.”
    Alweer de nagel op de kop! Beter legt men de hondeneigenaar zelf een wijle aan de leiband. Dat wandelt maar en praat maar met elkaar en verprutst de tijd en wij, wij staan erbij en kijken ernaar.
  4. “Geen speeltuin.”
    Tijd om u toch even te wijzen op de verwarrende constructie van uw boodschap. Concreet stelt u: “De mensen willen niet geen trekpleister, niet geen parking, niet geen speeltuin”. Geloof mij, de burger zou het veel en veel aangenamer vinden als hun vertegenwoordigers een boodschap helder zouden formuleren. Dat voorkomt een hoop misverstanden, maar dit terzijde.
    Want inderdaad, dat die jeugd eens creatief leert te zijn! Ook in een flat kan je bij dertig graden Stratego spelen of origami knutselen. Meer nog, spelletjes verzinnen in kleine gesloten ruimtes prikkelt de geest. Hier liggen mogelijkheden! Sommige parels blijven maar kansen vragen.
  5. “Geen vuilbakken want sommige bezoekers droppen hun vuil in deze bakjes.”
    Goed zo! Waar gaan we naartoe als iedereen zijn afval in de daartoe voorziene vuilnisbak deponeert! De kop indrukken, die walgelijke gewoonte! Onmiddellijk! Harde aanpak, flinke boete erbovenop!
  6. “Geen rustbanken onderweg want wie geen 300 meter kan stappen, komt hier zeker niet wandelen.”
    Opeens moet ik denken aan mijn bomma langs moeders kant. ‘Ieder zijn gedacht,’ zei die altijd, ‘er moet van alles wat zijn in de schepping van ons heer.’ Waarop ze steunend op haar houten wandelstok naar het deurgat sjokte om met de buren te gaan keuvelen over haar pijnlijke eksterogen.

Mijnheer V.
U beweert te spreken in naam van de mensen. Die mensen, wie zijn ze? Wat drijft ze? Ben ik er ook een? Want mijn mening heeft u niet gevraagd.
Toch schildert u mij en de bewoners van deze wijk af als kind- en dieronvriendelijke, bekrompen asociale angsthazen die een ander geen plekje gunnen onder de zon, noch enige ontspanning in dit nieuwe lapje gemeentelijk groen. Alsof dat recht alleen u en die niet nader genoemde mensen toekomt.
Uw tussenkomst heeft niets vandoen met mijn, het algemeen of godbetert Vlaams belang. Elke letter ademt, zoals mijn bomma langs moederszijde het zou verwoorden, ikke, ikke, ikke en de rest mag stikken.
Elk zijn gedacht. Maar NIET in mijn naam.

Met vriendelijke groeten  

Lampje

Een boek kan je niet beoordelen op de omslag. En een grijze ochtend kleurt ook niet de hele dag. Dikke regenwolken gijzelen het land. Humeur en goede voornemens snakken naar warmte en licht. Originele nachtelijke vondsten versmoren onder een deken van mistroostigheid.

Koffie, geen suiker.
Facebook. Twitter. Nieuws. Een filmpje, vier jaar Trump in zes minuten. Dat kan er nog wel bij.
In mijn mailbox vraagt een lezer: ‘Hoe koop jij je boeken?’
Ik weersta de drang om te antwoorden, ‘Online of in de winkel en soms pik ik er wel eens eentje.’ Ook voor flauwe grappen is de dag te grauw.

‘Ik heb vier criteria,’ schrijf ik.
‘Voor sommige auteurs tast ik automatisch in de beurs. Zeg Brouwers en ik koop. Irving of Bukowski, ik wil elk woord van ze.
Soms publiceert een krant nog wel eens een literatuurbijlage. Subjectief, ongetwijfeld, en je mag je gerust afvragen hoeveel hype erachter verscholen zit. Plots weer iedereen Lize Spit of Griet Op de Beeck! Maar heel vaak is de jubel ook terecht.
Criterium drie klinkt wat wiebel. Bestsellerslijsten in boekhandels. Een enigszins bizarre invalshoek, ik geef het toe. In mijn puistentijd stond ABBA altijd nummer 1 in TOPPOP maar ik vond ze helemaal niets. Ik was nog Voorvechter van de Verzetsgroep Weg Met ABBA. Ach, heerlijk toch, de luxe van de jeugd om met volle overgave mallotige dingen te doen.
Vier, tja, de kaft. Ik weet het, flapteksten gaan nog creatiever om met de waarheid dan Donald Trump, en toch.’

‘Koop je dan nooit een boek waar je achteraf spijt van hebt?’ luidt de bijvraag.
Spijt is een sentiment waar ik me zo min mogelijk aan wens te bezondigen. Je doet wat je doet en je weet zelden hoe het uitpakt, dat is in een notendop zo een beetje hoe ik het leven zie.
Rond de jaarwisseling las ik De Goede Zoon van Rob van Essen. Libris Literatuurprijs gewonnen, dus ja. Het hoofdpersonage overschouwt leven en lot in een uitgesponnen dialoog met zijn zelfrijdende wagen. Goed gevonden, bevreemdende sfeer, knappe compositie, rijke taal. Maar ook, het raakte niet. Nogal ingewikkeld allemaal, mijn brein had meer werk dan mijn hart. Spijt niet dus, maar na de laatste bladzijde zong ik ook geen halleluja.
Daarna speelde ik op zeker met Het Labyrint der Geesten door Carlos Ruiz Zafon. Indrukwekkende finale van een vierluik, zegt de flap. Indrukwekkend slaat wellicht op het volume. Ik bleef maar pagina’s omslaan en me afvragen waarom ik dat deed. Was het een dag voor flauwe grappen, hier zou staan: om verder te lezen, tiens. Niets in het boek echter spoorde me daartoe aan. Bombastische taal en dure woorden, gezwollen zinnen van een halve pagina, gespreid op een bed van flauwe humor en overgoten met een saus van geforceerde spanning. Elk personage een karikatuur. Elke vrouw rondborstig en verleidelijk of net helemaal niet, elke man pervert of held. Het einde heb ik niet gehaald.
Spijt om de vervlogen tijd, het had gekund, maar is in het licht van de eeuwigheid niet al onze tijd bij voorbaat al verloren?

Criterium vijf moet nog vermeld. Ik volg een cursus, mijn spons tegen de uitdroging van de oude dag. Soms hoort daar een opdracht bij: lees. Deze week Lampje, door Annet Schaap. Ik had nog nooit van de mevrouw gehoord, terwijl op quizavonden de literatuurvragen toch steevast mijn richting uitwaaieren.
Een kinderboek. Over een meisje, een vuurtoren, een monster en een spookhuis. Over zee en wind en vaders en moeders. In jaren had ik geen kinderboek meer gelezen maar het kind in mij is, halleluja, nog springlevend.
Of moet ik zeggen: door Annet Schaap weer tot leven gekust? Ik dacht, ik heb het intussen allemaal wel gehoord, gezien, gesnoven en geproefd. Niets verrast of ontroert mij nog.
Fout dus. Korte zinnen, eenvoudige taal. Weinig woorden die veel zeggen. Elke pagina haast een gedicht. Ik werd nieuwsgierig naar dat meisje, zocht mee met haar naar lucifers en oplossingen. Ongemerkt gleed ik van het ene hoofdstuk in het andere, in bed, op toilet, terwijl de aardappelen pruttelden. Ik raakte aan haar gehecht, ging van haar houden en hoopte verhit dat het aan het eind allemaal nog wel goed zou komen.
En ik leerde. Het hoeft allemaal niet zo, die Grote Literatuur in Ingewikkeld Plot met Florissante Frasen. Gewoon kan ook. Gewoon wordt hier ongewoon mooi.
De schrijfster schreef dit boek met veel plezier. Het spat ervan af, eerst op je huid en dan eronder.
Driehonderdvierentwintig pagina’s later kijk ik weer op.
Buiten miezert het nog, maar hierbinnen schijnt de zon.

Coupe Militaire

Soms duiken zomaar uit het niets mensen op die er al lang niet meer zijn. Alsof ze van over het graf de herinnering aan hun vroegere bestaan levend willen houden, bang om ooit te worden vergeten. Ik ben er nog, zeggen ze, en voor altijd. De vrouw aan de overkant van de straat die verschrikkelijk op mijn moeder lijkt. De stem van mijn maatje in mijn oor terwijl ik naar een film kijk: ‘Pakt er een pintje bij.’
En vandaag, in Tempore Covid 19, mijn broer. In de badkamer, tijdens het tandenpoetsen. We monsteren samen mijn Coupe Corona. Je zou het onder zijn gezwollen walrussnor nooit hebben vermoed, maar de jonge versie van mijn broer volgde een kappersopleiding. Hij ging daarna ook bij een dameskapper aan de slag. En tijdens zijn legerdienst knipten zijn handen menige schachtenkop.
‘Gast,’ zegt hij, op die autoritaire toon die ik van hem gewend ben, ‘dat trekt op niets.’ Mijn broer was nooit een zachte heelmeester, zalven was niet aan hem besteed.

In die dagen droegen wij onze haren lang en de broekspijpen breed. Langharig Werkschuw Tuig noemde men ons, een titel die we droegen als een geuzennaam. Lang, maar proper, verdedigden we ons, als ouderen afkeurend mompelden dat het in hun tijd niet waar geweest zou zijn.
Haarlengte was meer dan mode, het was revolte. Zij met zeggenschap over je haartooi, je moeder, stuurde je om de zoveel weken naar de kapper: ‘Zeg maar dat er een goed stuk af mag.’ Per definitie verkeerd: wat goed is, moet je behouden.
Voor de man met de tondeuse vertaalde jij dat bevel als: ‘Alleen de puntjes, aub.’ Hij geloofde je niet, maar jij had de centen in jouw binnenzak. Wat kon het hem schelen? In het slechtste geval stond je er binnen de kortste keren weer, met dezelfde boodschap en hetzelfde bedrag.

Die werkethiek hanteerde ook mijn broer in de kazerne.
Een dienstplichtige kreeg de vrijheid zich onder de burgers te begeven van vrijdag 20.00 u tot zondagavond 18.00 u. Voor hij de kazerne mocht verlaten, diende hij een keuring te passeren. De snit moest tot twee vingers boven de oren. Wie zijn haren langer droeg, kreeg uitgangsverbod.
De soldaat in spagaat. Aan de ene kant een omhooggevallen korporaal die op zijn strepen stond, aan de andere het lief. Zij hield niet zo van korte kopjes, het leger accepteerde geen andere. Daartussen stond de kapper. Enkel zijn slim gebruik van schaar en scheermes kon de kloof tussen beide partijen overbruggen. Dus bezocht je eerst hem.

‘Niet te kort,’ zei je. Je stak hem vijf frank toe, een beloning voor zijn bereidwilligheid de orders van jullie beider oversten te dwarsbomen.
‘Geen probleem,’ antwoordde mijn broer. Hij vervulde al je wensen. Niet hij was de barrière, dat was het korporaaltje aan de poort. Had die een pestbui of geen lief, hij legde twee vingers achter je oor, keek je boos aan en oordeelde: ‘Te lang. Terug.’
Voor een schacht gevreesder vonnis dan veertien dagen corvee. De idee dat de liefde van zijn leven, of tenminste toch die maand, zonder hem T-Dansant en Chirofuif zou afschuimen! Of wie weet, triljoenen keren erger, samen met die nitwit uit de volksdans, een langharige dienstweigeraar die zijn burgerdienst vervulde in Jeugdhuis Trefpunt en ’s nachts gedichten schreef. Terwijl jij intussen met een tandenborstel de voegen tussen de vloertegels zat te schrobben.
Je richtte al je hoop op de haarstilist.
‘Help me,’ smeekte je, ‘Ik mag niet buiten.’
‘Ik wel,’ antwoordde mijn broer. ‘En wel nu. Ik heb ook een lief, en een geweldige dorst bovendien.’
Naar het schijnt werden achter de kazernemuren tranen gestort. Soldaten vielen wanhopig op de knieën, klampten zich vast aan zijn kaki uniformbroek, poetsten ongevraagd zijn bottines. Mijn broer liet zich niet vermurwen, hij hechtte zeer aan zijn vrijheid.
‘Ik geef je er twintig frank voor,’ probeerde je wanhopig en ten einde raad.
Magische woorden. Vandaag een halve euro, toen de waarde van twee pinten. Drie minuten werk, een halve centimeter haar.

Hij kwam vaak erg laat thuis, vrijdags. Ik zie hem soms nog de kamer binnenwandelen, in dat uniform dat hem nooit helemaal paste.
‘Kom gast, zei hij, ‘We zijn weg, een biljartje doen.’
‘Sorry,’ antwoordde ik noodgedwongen en naar waarheid, ‘ik heb geen geld.’
‘Niet nodig,’ veegde hij mijn argument onder de mat, ‘ik heb genoeg.’
Met een schelmenblik toverde hij uit het zakje van zijn hemd een bundel briefjes van twintig, als een gangster uit The Godfather.
Missen vermomt zich, net als liefde, in veel gedaanten.

Kutjaar

Onopvallend vloeide het ene jaar in het andere, als een rivier in de zee.
Een kutjaar, declameerde Josse De Pauw elke dag, elk uur, op elke zender. Het moest met kut en klote want als het minder gaat, sleept men er de schaamstreek bij. Het voortplantingsorgaan als oorzaak van alle volgende ellende.
Merkwaardig. Alsof we met gedurfde woorden het kwaad kunnen bezweren. Pubers tikken we ervoor op de vingers, maar bij een gelouterd artiest krijgt platvloerse taal een artistiek aureool. Dan wordt ook een kakmachine kunst. De verbeelding aan de macht.

Het waait wel over, dachten wij.
Een vleermuis met een virus, typisch iets voor daar. Hebben ze tenminste een reden voor die stomme mondmaskers die ze daar altijd dragen. Ze bekijken het maar. Aids en ebola in Afrika, eigen schuld, dikke bult. Wij laten ons geen angsten aanpraten. Wij staan daar boven. Wij zijn vrij en ongenaakbaar. Leve onze ski’s en onze schnaps, onze citytrips en goedkope vluchten. Op pistes en in vertrekhallen drumden we ons een weg terwijl we ons het pleuris ergerden aan elkaar. Allemaal op weg naar niets, op hetzelfde tijdstip naar dezelfde plek op dezelfde manier. Deze kleine genoegdoeningen zijn verdiend, een beloning aan onszelf, noeste zwoegers die we zijn.

Het vlindereffect van de vleermuis.
Het leek nog leuk en aardig eerst. Spannend. Extra vrije dagen, vaak vergoed, quality time in eigen huis, gezellig. Eindelijk tijd om dat boek te lezen, die puzzel te leggen, samen te zijn.
Helaas, het leven is een luchtbel, gevuld met illusie en blind geloof. Hoe lang valt dat gejengel te verdragen? Hoe zwaar weegt dat blok aan je broekspijp dat je achtervolgt tot in de kleinste kamer?
En ja, het is waar, in een beneveld moment beloofde je inderdaad ooit eeuwige trouw, in goede en slechte tijden, zeker. Wist jij veel. Over okselgeuren en darmgeluiden, de klok rond en zeven op zeven, repte men toen met geen woord.

Als om ons geduld te testen verzon men altijd weer nieuwe regels. We begrepen het niet meer, stelden vragen. Als ik niet mag zwemmen, mag ik dan pootjebaden? Is een frietkot een restaurant? Uit hoeveel mensen bestaat een bubbel van vier? Wie zorgt er voor onze oudjes? Nee sorry, wij zelf echt niet. Geen tijd. Het huis is ook te klein, er is het werk, de kinderen, de weekendtrips, de sauna. Ik klap vanavond wel even in mijn handen, is dat ok?
Ons geduld bereikte haar buitengrens. Dat vaccin, hoelang gaat dat nog duren? Wij zullen wel weer achteraan in de rij staan, zeker, in dit apenland? Hoezo het is er al? Zo rap, dat kan niet, is dat wel fatsoenlijk onderzocht? Hmm, misschien liever nog wat afwachten. Wàblieft? Dat oud ijzer van zesennegentig krijgt voorrang? Serieus?
We verlangden naar kroegen en restaurants. De cinema, het pretpark en de kapper. Het mocht niet. Een van de meest duistere jaren uit ons bestaan, oordeelden we. Op radio en televisie zegden ze het ook. Kutjaar, ze ramden het erin met de voorhamer.

Kalm blijven, lachte de uitverkorene van zesennegentig terwijl hij zijn mouw opstroopte. Ik heb erger gekend. We eten vandaag toch geen beschimmeld brood, of overrijpe aardappelen in uiensaus met een blad verlepte sla? Er is genoeg toiletpapier voor iedereen. Geen dreiging van oorlog of geweld. Het probleem is zo gekomen, op een dag is het ook weer weg. Hier een ader, spuit de genezing er maar in, op naar de honderd.
Troost vonden we in ketokuur en mindfulness. In kookboeken van Pascal Naessens en knutseltips op Dobbit TV. Hoe reinig ik mijn gevel, hoe zet ik een veranda? Dingen die je altijd al wilde doen, als je ooit eens vijf minuten tijd had. We gingen e-biken en leerden fitnessen op een matje in eigen huis. We verkenden de bossen van Vlaanderen. We ontdekten Netflix. Breaking Bad. Better call Saul. The Queens Gambit. Donkere lange dagen op de sofa, knabbeltje, borrel.

Dit huis wisselde van jaar tijdens House of Cards. Over intriges en corruptie in het Witte Huis, manipulatie en meedogenloosheid. Na aflevering zestig, killer en kouder was de sfeer tussen de president en oppositie nog nooit, zapten we even terug naar de echte wereld. In het journaal herkenden we het kaartenhuis uit de serie. We herkenden de acteurs, de president en zijn entourage, andere gezichten, zelfde machtswellust.
We zagen hoe fictie overvloeide in realiteit, zoals het ene jaar in het andere.
Er was niets veranderd.

Het probleem Wiskunde

Why getting married? schreef onze leraar Engels op het bord, met wit krijt in slordige hanenpoten. Het kleine mannetje met volle baard en zachte stem was geen partij voor onze geestdriftige stellingnames. Na vijftig minuten verliet hij dan ook bedremmeld het lokaal, de vraag onbeantwoord achterlatend. Wisten wij veel. Zeventien waren we. Getting married stond niet bepaald bovenaan onze prioriteitenlijst. Getting laid zou al heel mooi zijn. Of in mijn geval, getting noticed.

‘Die vraag heb ik mij nooit gesteld,’ poneerde de heer W.
Enkele slijmballen lachten maar ik vond het typisch. Nadenken over de dingen des levens is niet iedereen gegeven, al helemaal onze leerkracht wiskunde niet. Ik noteerde zijn woorden in het Atomaschrift waarin ik dat soort leerkrachtopmerkingen bijhield voor je weet maar nooit. “Een nachtmerrie is geen paard dat ’s nachts voor je bed staat te hinniken”, “De kortste weg is de minst lange” of “Alle grote mannen waren klein.” Ooit zou ik hieruit een bloemlezing publiceren, nam ik me voor. Het schrift helaas verdween samen met mijn jeugd in de vergankelijkheid.

Dichter bij een geestigheid is de heer W. nooit geraakt. Zijn missie was het om ons suf te hameren met onwrikbare stellingen die hij samenvatte in definities, axioma’s en wereldvreemde formules. Hij droeg over zijn kostuum met das een grijze stofjas en had altijd gelijk. Het gedrup uit een lekkende kraan klonk boeiender dan zijn stem. Begreep je hem niet, dan lag dat aan jou, niet aan zijn wereldvreemd jargon of Oost-Vlaamse tongval. Hij kon zich onmogelijk voorstellen dat wij, jong en vol van lust en verbeelding, niet begeesterd raakten door de grootte van een overstaande hoek of de gelijke benen van een driehoek.
In een zomer haalde de man de voorpagina’s. Tijdens een warme augustusnacht stortte uit het niets een klomp ijs door het dak van zijn woning. Zonder stofjas wees hij naar de gapende wonde tussen de dakpannen. Hij berekende de diameter van het gat, het volume van het ijs en de vermoedelijke valsnelheid. Een afdoende verklaring voor het fenomeen echter kon ook hij niet geven, maar wij geloofden voor even weer in een rechtvaardige god.

Aan dat alles moest ik denken terwijl ik een kabeljauwhaasje van driehonderdtwintig gram in vier gelijke plakken sneed. Tachtig gram per stuk, en vier is het kwadraat van twee. Ik ben gedrild, ik weet die dingen.
Intussen stond het land weer maar eens in brand. Onze tienjarigen scoorden naar verluidt slecht in “een internationaal onderzoek over de kennis van wiskunde en wetenschappen”. Ongeveer op het peil van hun leeftijdsgenoten uit Nederland of de Verenigde Staten.
Drama! Over het rekenniveau in de VS is mij weinig bekend, al telt men er de dingen wel grondig na. Maar Nederland? Wonen daar niet die gewiekste handelaars? Staat de Nederlander al niet sinds mensenheugenis bekend om zijn ondernemingsgeest en zakelijk vernuft? Houdt hij niet ook nu in Europa de vinger halsstarrig op de knip? De overheidsschuld van Nederland bedraagt 63.1 % van het BBP, de onze bijna 120. Ik zeg het maar.

De vis besmeerde ik met een dikke laag groene pesto voor ik hem schikte op de bodem van een glazen schaal van dertig op twintig centimeter die ik eerst uitbundig met olijfolie had ingevet. Daar strooide ik wat kruiding overheen. Ik bedekte hem met fijne plakjes courgette. Intussen passeerde een stoet ontgoochelde cijfervreters langs de microfoon. ‘Het is geen vrolijke dag voor de wiskundeleraars,’ hoorde ik. Ik vroeg me af hoeveel vrolijke dagen de heer W. in zijn inmiddels cirkelronde leven had beleefd. Ik ontdeed de bospeentjes van hun lof en begon naarstig te schillen. Wanneer trok jij nog eens een vierkantswortel, vroeg ik mezelf af.

Natuurlijk wees ook weer een pedagoog op de teloorgang van het onderwijs. Het lied is ouder dan de voltooide catalogus van John Lennon. Socrates componeerde de melodie tweeduizendvijfhonderd jaar geleden al. Dat het vandaag allemaal maar leukigheid moest zijn, dat we beter weer zouden gaan drillen, maar ja, dát mag niet meer. Alsof leuke lessen niet leerrijk kunnen zijn. Alsof saaiheid een garantie biedt voor kwaliteit. Alsof je beter leert met je lip onder je schoenzolen. Liefst ook zonder context. Al dat gedoe altijd. Moet je nog allemaal redenen gaan verzinnen waarom je die dingen nodig zou hebben ook.
Ik werkte de schotel af met fijngesneden rode paprika en versnipperde ui, en schoof hem de oven in, tweehonderd graden, veertig minuten.

Tijd om de test even te googelen. Niveau tienjarige, makkie. Net als vroeger overliep ik eerst de vragen. Vraag vijf deed me dood:

Justin heeft veel figuren in de vorm van driehoeken en vierkanten waarmee hij een lichaam kan bouwen.”

Mijn hersens kraakten .
Who the fuck is Justin? Wat mankeert die gast???
Figuren? Vorm? Lichaam? Driehoeken en vierkanten? Mijn brein kreeg de begrippen niet aan elkaar gebreid. Ik las helderder teksten in het Belgisch Staatsblad.
Of ik heb een probleem. Een leesprobleem.
Want rekenen kan ik als de beste.

Twee seconden

‘We zitten in een barometrisch moeras’, zegt de weerman. In twee woorden vat hij de tijdsgeest, als een dichter.

Hij zegt het goed. De vaste grond onder onze voeten wordt drasland.
Er is nieuws, maar je weet niet of je het mag geloven. Het kan onwaar zijn, fake, zoals dat heet vandaag. De teloorgang van de taal.
Een diplomaat, onschendbare steunpilaar van het thuisland, ontvlucht een seksfeest langs de regenpijp, diep in de nacht, zijn broek nog op de enkels. Zo gaat dat. Met je rechterhand schrijf je het plebs belegen normen en waarden voor, met links pleur je in het donker aan een onbekende piemel.
Een staatshoofd verwerpt de verkiezingsuitslag. Hij vertrouwt het niet, claimt valsspelerij. Het democratisch bestel verliest de poten waarop het steunt. De norm is verlegd, niemand weet nog waar hij ligt.
Een dodelijk virus grijpt de macht over de planeet. Het zaait ellende in elke windstreek. Een complot, schreeuwt Anonymus op Twitter. Bedrog vanuit de overheid, doorzichtiger dan de glazen van mijn bril. Om ongestoord te kunnen frunniken en snuffelen in mijn geheimen om, god ja, waarom eigenlijk?
Nu is er bijna ook een medicijn. Geloof ik niet, protesteert de antivaxer – wat een woord alweer – aan mijn lijf geen polonaise. God weet wat jullie ons willen laten slikken.

Een kotstudente huilde voor de camera. Dat ze haar vrienden miste. Dat ze bang was voor wat nog komen gaat. Dat zij wil leven, roekeloos en zonder angst. Alles is angst geworden.
Alsof dat allemaal nog niet genoeg is, hijst men ook ons laatste anker uit het water. Martine Tanghe werd vijfenzestig, dus ze moet gaan. Niet kwaliteit of talent vormt hier de maatstaf, de vervaldatum geeft de doorslag. Oud is out. Uit de rekken die hap, nu.
‘Dit is het spel, dat zijn de regels en zo dient het gespeeld te worden,’ proclameerde Freek De Jonge destijds, toen hij samen met Bram Vermeulen Neerlands Hoop in Bange Dagen was en de wereld een geweten schopte. Er waren nog zekerheden toen. Er was goed en er was fout. De Russen waren fout, de Amerikaanse Imperialisten evenzeer. Grootmachten per definitie misdadig. Het school dat was een apenkot parlez-vous, VDB corrupt en de boeren in Latijns-Amerika dienden bevrijd van juk en slavernij. Lang leve de opstand. Andere tijden waren gekomen en je ouders en je leraren begrepen er niets van, oude lijven vol oude ideeën. Wij fulmineerden, demonstreerden en infiltreerden, Martine tot in de nieuwsredactie van de BRT.

‘Heb je gekeken?’ vroeg Anna Lyste, ‘ik moest zelfs wenen!’ Het hoofd van onze Redactie Politiek staat nochtans niet bekend om haar empathisch vermogen. Toen Ceauşescu in haar geboorteland de plak zwaaide, zat je emoties maskeren vervat in je overlevingspakket.
‘Hmm,’ gromde ik.
‘Een grote dame,’ ging ze bevlogen verder. ‘Met twee seconden zwijgen zei ze soms meer dan met duizend woorden. En nu, bij de koning op de koffie en een half uur extra journaal, alleen voor haar. Hoeveel mooier kan je afscheid zijn?’
‘Niet’, antwoordde ik, veel botter dan bedoeld.
‘Ik zal haar missen,’ bedacht Anna. ‘Ook al was het nieuws somber en triest, zij bracht troost. Rust. Een houvast in woelige zee. Haar schip zou geen schipbreuk lijden, zij trotseerde elke storm. En nu? Met pensioen. Na tweeënveertig jaar! Stel je voor hoe dat moet voelen.’
‘Doe ik, helemaal,’ mompelde ik, droefgeestiger dan ik wou. Ik vertelde maar niet dat ik me tijdens het kijken had gevoeld als een onvruchtbare vrouw met een intense kinderwens op een babyborrel. Persoonlijk fait divers blijft beter ondergeschikt aan het algemeen belang, ook dat had ik gisteren gezien.
‘Benieuwd hoe ze haar pensioen invult. Ze gaat toch geen sokken zitten breien voor haar kleinzoon, mag ik hopen,’ ging Anna door.
‘Oh, ze vindt wel wat,’ antwoordde ik. ‘De aanbiedingen zullen niet uitblijven. Een lezing, een presentatie, een boek misschien. Memoires. Een podcast. Of animatiefilms inspreken. Zij is nog ver van uitgepraat. Het cliché klopt. Elk einde is een nieuwe kans.’
‘Jij kan het weten,’ antwoordde ze, en ze toverde er die blik bij waar mijn hart van smelt.’

‘Misschien is het voor ons wel erger,’ zei ik. ‘Wij zijn ons anker kwijt, ons ijkpunt in de dag, om zeven uur, het journaal met Martine Tanghe.’
‘Misschien overdrijf je nu een beetje,’ probeerde Anna. ‘Dat zal ze zelf ook wel vinden.’
‘Drie kwartier geloofwaardigheid, met de juiste woorden op de juiste toon, met oprechte empathie. Een verademing, toch? Elke keer weer. Tot haar laatste presentatie. Je geloofde elk woord. Ze meende het. Ik ga u missen. Hou vol, het komt allemaal goed. Je had er weer vertrouwen in. Ok, als jij het zegt, ik ga ervoor.’
‘Ja, mooi,’ zei Anna.
Toen zwegen we allebei.
Twee seconden.
En nog twee.

Zweeds raadsel

‘De mens, ge kunt daar niet aan uit.’
Het is het soort gedachte dat ik graag zelf zou verzinnen maar helaas, de grote Gerard Walschap was me voor. Jammer. Het is een prachtige frase, vol van waarheid bovendien.
Als in de nacht mijn lijf aan rusten toe is, woekert de geest onverdroten voort. Als onkruid tieren in mijn hoofd wilde dromen en fantasieën. Een wirwar van heldere gedachten en bevlogen zinnen, kriskras door elkaar. Het is drukker in de nevelen van mijn slaap dan in Wijnegem Shopping op zaterdagmiddag. Maar ‘s ochtends voor het witte blad is elk woord gevlogen. Ge kunt daar niet aan uit.

De plek waar mijn verbeelding woont, de frontale cortex, trekt zich op gang als een stoomtrein uit de negentiende eeuw. Ik voeder hem met raadsels, als brandstof. Synoniem voor ‘bouwwerkzaamheid’, vijf letters, zeg ik hardop. De tweede is een e, de laatste een r. Knoflooksaus, ook vijf letters. Zeehond moet in zes. Enkele ogenblikken later heb ik met heier, aioli en oorrob genoeg kapstokken om een mysterieus kortverhaal aan op te hangen, al verwacht u daar net als ik best niet te veel van.
Intussen wordt de koffie koud en speelt op de radio een gewezen staatssecretaris een plaat die al lang is grijs gedraaid. Zijn voorzitter zou verzuchten: ‘Zet ze af!’
Hoe zou dat voelen als men je enkel nog vraagt om wat je ooit was? Ik zou het niet weten, terwijl ik nochtans ervaringsdeskundige ben. Ik ben ex van vele dingen maar niemand vraagt mij wat. Rood in vier letters is blos. Even denk ik aan opwinding maar dan hoor ik de gewezen beleidsman orakelen en weet ik, het is het rood van plaatsvervangende schaamte. Het is heel erg allemaal, zegt hij. Heel, heel erg. Kouwe drukte in vijf letters trouwens is poeha. Mest in vier is gier.

Erg. Mijn Zweeds raadsel vraagt het niet, maar het had gekund: algemeen gedeeld gevoel van onbehagen, drie letters.
Erg is het voor de bejaarde in het zorgcentrum. Voor de politieker en de wetenschapper die men niet gelooft. Voor de gepensioneerde die het huis niet mag verlaten. Voor de overvraagde ziekenzorger,  voor de koerier die nooit de handen op elkaar krijgt. Thuiswerken is ook erg, je mist toch de werkvloer. De mens, ge kunt daar niet aan uit. Eens op de werkvloer wil hij het liefst zo gauw mogelijk naar huis.
Het is dramatisch erg voor de chef van het restaurant en de patron van de kleine kroeg. Voor de acteur en de zanger. Voor de kotstudent, de museumbezoeker, de schoonheidsspecialiste. Pijnlijk erg is het ook voor de jongen die achttien wordt en zich met zijn vrienden niet kan gaan bedrinken en voor het meisje dat haar lief mist. Omgekeerd evenzeer, all gender is equal. Dat, of iets van die strekking, komt van George Orwell en ook dat had ik graag zelf in primeur bedacht.
Erg wordt het ook voor Sinterklaas en de kerstman en voor het grote familiefeest bij de jaarwende. Zelfs wie daar telkens tegenop ziet, vindt het erg dat het dit jaar niet kan. Nu zijn we ook officieel gevaarlijk voor elkaar. Goed, de familie is niet leuk en oma wordt oud, maar de drank is gratis, toch erg dus dat het feest niet doorgaat. Karaoke, nu we het er toch over hebben, is het zevenletterwoord voor meezingfestijn.

Het ergst van al misschien, voor iedereen is het ook waar. Elk huis draagt echt zijn kruis. Het ene leed is niet groter of kleiner dan het andere. Ik ben ziek maar dat is niet erg want de buurman is zieker, is een redelijk onzinnige visie. Dat maakt jou niet minder ziek. Er bestaat niet zoiets als een wedstrijd in ergheid. Ook niet in mijn raadsel. Laag is vuig, dat wel. Echo in zes letters: nagalm.
Terwijl de vakjes zich gestaag vullen met letters die weer andere woorden aanreiken, erger ik me van langsom meer aan al die ergheid. De radio staat al lang uit. Het laatste ergs was het erg te veel. Fernand Huts koopt de Boerentoren. Kevin De Bruyne onderhandelt over een verbetering van zijn contract. Zijn brutominimumloon zou nu driehonderdzestigduizend euro per week bedragen.

Zeven letters: eenmalige coronapremie van drieëndertig euro waarmee een kansarm gezin een week lang de kinderen eten kan geven?
Aalmoes.
Aanstootgevend erg.